Link do ścieżki w serwisie Opencaching:
https://opencaching.pl/powerTrail.php?ptAction=showSerie&ptrail=2755
Wyruszasz w teren? Pobierz ulotki na telefon lub wydrukuj je przed przyjazdem. Dzięki temu program, mapki i karta pieczątek będą zawsze pod ręką.
Wśród bezkresnych lasów Pogórza Przemyskiego kryje się miejsce, które zniknęło z map, lecz nie z pamięci.
Borysławka – dawna wieś założona pod koniec XV wieku przez ród Rybotyckich – przez niemal 450 lat tętniła życiem. Wzdłuż szemrzącego potoku stały domy, rozciągały się pola i sady, a dźwięk codziennej pracy niósł się po całej dolinie.
Dziś pozostała jedynie cisza.
Po wojennych wysiedleniach i spaleniu wsi natura powoli odzyskała to, co kiedyś do niej należało. Las pochłonął dawne drogi, zagłuszył ludzkie głosy i ukrył ślady dawnych mieszkańców. Jednak uważny wędrowiec wciąż odnajdzie znaki minionego świata – kamienne podmurówki, zapomniane studnie, stary cmentarz i samotne drzewo owocowe wyrastające pośród gęstwiny.
To właśnie tutaj rozciąga się tajemnicza Dolina Wilków. Wąska dolina rzeczki Borysławka od wieków stanowi naturalny korytarz dla dzikich zwierząt. Zwierzyna schodząca do wodopoju trafia w miejsce, gdzie strome zbocza ograniczają drogi ucieczki. Wilki doskonale znają ten teren. Nocami przemierzają dolinę, wykorzystując jej naturalne pułapki podczas polowań. Ich obecność rzadko daje się zobaczyć, ale niemal zawsze można ją wyczuć.
Spacerując pośród ruin dawnej wsi, łatwo odnieść wrażenie, że czas zatrzymał się tutaj kilkadziesiąt lat temu. Szum drzew, ślady przeszłości ukryte w lesie i świadomość, że gdzieś w pobliżu krążą władcy tych ostępów, sprawiają, że Borysławka pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych i tajemniczych miejsc Pogórza Przemyskiego.
Opisy punktów i wskazówki
1. Zerwany most
Lipiec 1980 roku zapisał się w historii Pogórza Przemyskiego jako czas jednej z największych powodzi, jakie nawiedziły ten region. Długotrwałe i intensywne opady sprawiły, że niewielkie na co dzień potoki i rzeki zamieniły się w niszczycielskie żywioły, powodując liczne zniszczenia infrastruktury oraz odcinając wiele miejscowości od świata.
Jedną z ofiar tego kataklizmu był most w Borysławce, prowadzący w kierunku Borysławki. Napór wzburzonych wód Wiaru okazał się zbyt silny dla konstrukcji, która uległa załamaniu i została zniszczona przez powódź.
Dziś trudno wyobrazić sobie skalę tamtych wydarzeń, stojąc w spokojnej okolicy dawnej przeprawy i patrząc na Wiar, który przez większą część roku sprawia wrażenie niezbyt głębokiej, spokojnej rzeki.
Warto zatrzymać się na chwilę i przypomnieć sobie historię miejsca, które stało się świadkiem potęgi natury oraz wyzwań, z jakimi musieli zmierzyć się ludzie mieszkający nad brzegami Wiaru.
Współrzędne: N 49° 39.737′ E 22° 38.021′
Start trasy znajduje się przy parkingu koło drewnianej kładki. Przechodzimy przez drewnianą kładkę lub brodzimy przez płytkie fragmenty Wiaru po kamiennych płytach. Następnie idziemy pod kładką i poruszamy się wzdłuż rzeki.
Po krótkim odcinku po prawej stronie pojawia się most, do którego kierujemy się przez trawę (teren może być silnie zarośnięty w sezonie letnim).
Uwaga: przy wejściu na most znajduje się elektryczny pastuch.
Skrzynka znajduje się na moście, ok. 5 m od wejścia od strony wału, po lewej stronie. Zielona nakrętka i znak z patyków są widoczne.
2. Borysławka I
Jeszcze niedawno znajdowały się tutaj pozostałości ostatniego zachowanego domu dawnej Borysławki. Przetrwał zawieruchę dziejów tylko dlatego, że administracyjnie leżał już w granicach Rybotycz. Dziś stoi tu inny stary drewniany dom – przeniesiony z Mołdowic dzięki staraniom Antoniego Pilcha, którego przodkowie pochodzili właśnie z Borysławki.
To miejsce jest czymś więcej niż tylko budynkiem. Jest symbolem pamięci o wsi, której już nie ma, i o ludziach, których los rozrzucił po świecie. W ciszy otaczających lasów łatwo wyobrazić sobie dawne gospodarstwa, głosy mieszkańców i codzienne życie toczące się tutaj przez stulecia.
Współrzędne: N 49° 39.497′ E 22° 37.763′
Do Borysławki prowadzi droga przez Wiar – konieczne jest brodzenie w rzece w wyznaczonym miejscu. Przejście nie jest głębokie i stanowi przyjemny odcinek wodny.
Alternatywnie można dojść przez teren ośrodka przy parkingu, jednak wymaga to zgody właściciela (teren prywatny).
Z wejścia na leśny dukt kierujemy się na zachód. Po dojściu do rozwidlenia wybieramy lewą drogę prowadzącą przez Borysławkę. Następnie po krótkim marszu widzimy chatę i skręcamy w prawo w jej stronę.
Skrzynka ukryta jest po lewej stronie budynku. Klucz znajduje się w drewnianej konstrukcji skrzynki.
3. Samotne drzewo
Jeszcze przed II wojną światową Borysławka była dużą i tętniącą życiem wsią. Ponad osiemset osób zamieszkiwało domy rozrzucone po całej dolinie, a pola, sady i łąki pokrywały okoliczne zbocza.
Dziś krajobraz wygląda zupełnie inaczej. Las odzyskał dawną przestrzeń, lecz wśród zarośli wciąż można odnaleźć ślady ludzkiej obecności. Kamienne podmurówki, fragmenty metalowych okuć, narzędzia i przedmioty codziennego użytku przypominają o świecie, który zniknął w ciągu kilku powojennych miesięcy.
Szczególną ostrożność należy zachować przy poszukiwaniu śladów dawnych gospodarstw. W terenie znajdują się stare studnie, często głębokie i doskonale zamaskowane przez roślinność. Natura skutecznie ukrywa je przed wzrokiem wędrowców, dlatego warto patrzeć nie tylko przed siebie, ale i pod nogi.
Dolina Wilków. Miejsce, w którym historia powoli ustępuje miejsca legendzie, a las zamyka za sobą ślady dawnej Borysławki, wspomnienie o wsi, która zniknęła z map, lecz wciąż żyje wśród drzew, kamieni i opowieści.
Wędrując tym szlakiem spotkałem Bociana Czarnego, może i Wam się poszczęści 🙂
Współrzędne: N 49° 39.133′ E 22° 37.416′
Od chaty wracamy na główną drogę leśną i skręcamy w prawo (kierunek zachodni). Po około 800 m marszu mijamy charakterystyczne, samotne drzewo z dziuplą.
Skrzynka ukryta jest wewnątrz jednej z dziupli.
4. Podmurówka
Według niektórych podań był tu Majdan – dawny folwark. Jednak z pewnych źródeł wynika, że ów folwark mieścił się na końcu wsi.
Tutaj zaś pośród drzew i zarośli kryje się miejsce, które dawniej być może stanowiło gospodarcze serce okolicy. Wzniesiona na rozległej, prostokątnej parceli. Choć czas niemal całkowicie zatarł jego ślady, uważny obserwator dostrzeże nienaturalne wyniesienia terenu oraz stare drzewa wyznaczające dawną przestrzeń zabudowań.
Trudno dziś powiedzieć, jak wyglądał majątek, jaką rolę pełnił i kto nim zarządzał, lecz ziemia wciąż przechowuje pamięć o miejscu, które niegdyś tętniło życiem.
Współrzędne: N 49° 39.071′ E 22° 37.327′
Kontynuujemy marsz tą samą ścieżką, pokonując naturalne przeszkody, takie jak powalone konary i niewielkie cieki wodne.
Po lewej stronie pojawia się wyniesienie o regularnym kształcie. Ze ścieżki widoczne jest drzewo z nisko położoną dziuplą – tam znajduje się skrzynka.
5. „Blaszany” Chrystus
Niedaleko ścieżki, nieco dalej za odejściem na cerkwisko, skrywa się jeden z najbardziej niezwykłych reliktów dawnej Borysławki. Spojrzyj wysoko, na jedno z drzew po prawej stronie. Oparty o pień drewniany krzyż nosi figurę Chrystusa wyciętą z blachy.
Nikt nie potrafi dziś wyjaśnić, jak ten delikatny wytwór ludzkich rąk przetrwał dziesięciolecia opuszczenia, wojny, wichrury i nieubłagane działanie czasu. Gdy wokół zniknęły domy, drogi i płoty, on pozostał. Samotny świadek świata, który odszedł bezpowrotnie.
Współrzędne: N 49° 38.979′ E 22° 37.243′
Idziemy dalej leśnym traktem. Po prawej miniemy „lipę wskazującą drogę na cmentarz”, jednak kontynuujemy marsz jeszcze ok. 40 metrów.
Po prawej stronie widoczny jest drewniany krzyż oparty o drzewo.
Skrzynka ukryta jest na drzewie oddalonym ok. 7 m na wschód od krzyża, na wysokości ok. 2 m.
6. Lipa wskazująca drogę na cmentarz
Przy ścieżce biegnącej przez dolinę rośnie wiekowa lipa. Od pokoleń stoi na straży dawnych ścieżek i zdaje się wskazywać drogę do najważniejszych miejsc dawnej wsi.
To właśnie stąd warto opuścić główny trakt i skierować się na zachód. Najpierw odszukaj ukrytą skrzynkę, a następnie podąż śladem dawnych mieszkańców ku miejscu, które przez stulecia stanowiło duchowe serce Borysławki. Tam historia nadal przemawia do tych, którzy potrafią jej słuchać.
Współrzędne: N 49° 38.997′ E 22° 37.258′
Wracamy do „lipy wskazującej drogę na cmentarz” (ok. 40 m metrów wstecz od punktu 5).
Skrzynka ukryta jest przy pniu drzewa, w jego bezpośrednim otoczeniu, maskowana – pieniek.
7. Miejsce po szkole z klasowej
Dziś trudno uwierzyć, że wśród otaczających lasów funkcjonowała jedna z najważniejszych szkół w okolicy. A jednak przez wiele lat właśnie tutaj rozbrzmiewały głosy dzieci przybywających nie tylko z Borysławki, ale również z sąsiednich miejscowości, między innymi z Roztoki.
Siedmioklasowa szkoła należała do największych wiejskich placówek w regionie. To tutaj zdobywano wiedzę, zawierano przyjaźnie i snuto marzenia o przyszłości. Dziś nie pozostały po niej niemal żadne ślady, lecz miejsce wciąż przechowuje echo dawnych rozmów i dziecięcego śmiechu.
Współrzędne: N 49° 38.995′ E 22° 37.220′
Od lipy prowadzi wyraźna ścieżka przez las, biegnąca obok pozostałości dawnej szkoły.
Skrzynka jest w krzewince, nisko przy ziemi, w bezpośrednim rejonie współrzędnych punktu. Szukaj ptaszka.
8. Cerkiewisko i cmentarz
To najważniejsze i najbardziej przejmujące miejsce dawnej Borysławki.
Przez stulecia żyli tutaj głównie Rusini wyznania greckokatolickiego. Przed wojną wieś liczyła ponad osiemset mieszkańców, a centrum ich życia stanowiła parafialna cerkiew. Pierwsze wzmianki o świątyni pochodzą już z 1510 roku. Ostatnia cerkiew, drewniana, pod wezwaniem św. Jana, została wzniesiona około 1750 roku. Jej niezwykły kształt przypominał łódź – zarys ten można dostrzec do dziś w pozostałościach fundamentów.
Choć świątynia przetrwała wojenną zawieruchę, nie oparła się powojennym przemianom. Została rozebrana, a po jej kopułach pozostały jedynie trzy krzyże, odnowione przez lokalnych społeczników i ustawione dokładnie tam, gdzie niegdyś górowały nad cerkwią.
Tuż obok znajduje się stary cmentarz. Pośród drzew i leśnej gęstwiny dostrzec można dawne nagrobki oraz żeliwne krzyże wyrastające ponad runo. To miejsce pełne ciszy, zadumy i tajemnic. Każdy kamień, każdy krzyż i każdy fragment podmurówki opowiada historię ludzi, którzy przez wieki nazywali Borysławkę swoim domem.
Współrzędne: N 49° 38.991′ E 22° 37.164′
Kontynuujemy marsz ścieżką, która prowadzi przez niewielki ciek wodny, a następnie delikatnie pod górę.
Docieramy do cerkiewiska i dawnego cmentarza.
Skrzynka znajduje się pod konarem, przy którym stoi duży drewniany krzyż. Dziękuję za wspólną wędrówkę.
Stąd wracamy tą samą trasą do punktu startowego.